Σχέσις, υπόστασις καί τρόπος ύπαρξις τού Θεού, κατά τήν μεταπατερικήν θεολογία
«Το κύριο επιχείρημα τών Ορθοδόξων θεολόγων, που αρνούνται κάθε σύνδεση του Μυστηρίου της Εκκλησίας με το Μυστήριο της Αγίας Τριάδος, είναι ότι τα ιδιώματα της Αγίας Τριάδος δεν επιτρέπεται να μεταφερθούν στην οικονομία, δηλαδή, στον κτιστό κόσμο και στην ιστορία. Πίσω από αυτή τη θέση βρίσκεται η αντίληψη ότι ο Θεός συνδέεται με τον κόσμο μόνο με τις ενέργειές Του και όχι με τον τρόπο της υπάρξεώς Του, δηλαδή, με τον τρόπο με τον οποίον σχετίζονται μεταξύ τους τα Τρία Πρόσωπα της Αγίας Τριάδος. Συνεπώς, κατ΄ αυτούς, είναι λάθος να λέμε ότι η Εκκλησία εικονίζει και αντανακλά στην ύπαρξή της και στη δομή της την Αγία Τριάδα.» (1)
Σχόλιο
1. Σχέσις
Μία η φύσις τής θεότητος καί κοινή. Τά φυσικά ιδιώματα ( : αγεννησία τού πατρός, γεννητόν τού υιού, εκπορευτόν τού αγίου πνεύματος) είναι γνωρίσματα κατά τό "υπάρχειν" τής φύσεως τής θεότητος, ήτοι δηλωτικά τής μιάς ουσίας, «ὅτι εἷς ἐστι Θεὸς, ἤγουν μία οὐσία, καὶ ὅτι ἐν τρισὶν ὑποστάσεσι γνωρίζεταί τε καὶ ἔστιν, Πατρί φημι καὶ Υἱῷ καὶ Ἁγίῳ Πνεύματι, καὶ ὅτι ὁ Πατὴρ καὶ ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον κατὰ πάντα ἕν εἰσι, πλὴν τῆς ἀγεννησίας καὶ τῆς γεννήσεως καὶ τῆς ἐκπορεύσεως·» (2). Αυτή καθ΄εαυτήν η φύσις ή ουσία (ουσία υπερούσιος) τής μιάς θεότητος, παραμένει άρρητος καί ακατάληπτος. Η φύσις (ή υπερούσιος ουσία) γνωρίζεται μόνον κατά τό υπάρχειν καί ουδόλως κατά τό «φύσει είναι».
Θά ήθελα νά ερωτήσω τούς υπαρξιακούς θεολόγους αυτό τό «ἐν τρισὶν ὑποστάσεσι γνωρίζεταί τε καὶ ἔστιν» είναι τό ίδιο μέ τόν "τρόπο υπάρξεως" (sic) τής αγίας Τριάδος ; Η σχέσις μεταξύ τών τριών προσώπων αυτής, τήν οποία προβάλλουν καί προτείνουν, τί ρόλο παίζει (3) ; Θέλουν νά συνάψουμε σχέσι, νά γνωρισθούμε μέ τήν Αγία Τριάδα, μέσω αυτής τής σχέσις ; Αλλά αυτό έρχεται σέ αντίθεση μέ τό «γνόντες Θεόν», ότι «9 ... μᾶλλον δὲ γνωσθέντες ὑπὸ Θεοῦ» (Γλ. δ΄). Ο Θεός μάς γνωρίζει μέσω τής Εκκλησίας, όχι τής υπαρξιακής εκκλησιολογίας - κατά βάσιν Εικαστικής - καί όχι εμείς Αυτόν. Η μία θεότης Λόγω γνωρίζεται πρωτίστως, καί δευτερευόντως εικαστικά : διά τύπων, εικόνων, συμβόλων κλπ. Προϋπόθεσις, η κατόπιν πίστεως εις τόν ενανθρωπήσαντα Υιόν καί Λόγον : «1 Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος» καί όχι "εν αρχή ήν η εικών"