Η ΑΙΡΕΣΙΣ ἀποτελεῖ φαινόμενον θλιβερὸν ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῆς ᾿Εκκλησίας.
᾿Αναγκαῖον ἀπό τινος, ἀπόψεως κακὸν (Αʹ Κορ. ιαʹ 19), συσσωρεύει πολλὰ δεινὰ ἐν τῷ ἑνιαίῳ καὶ ἀχράντῳ σώματι αὐτῆς. ῾Η αἵρεσις ἐν τῇ ἀρχαίᾳ ᾿Εκκλησίᾳ προήρχετο κατὰ κανόνα ἐκ τῆς προσπαθείας τοῦ ἀνθρώπου ὅπως, ἐπὶ τῇ βάσει λογικῶν κατηγοριῶν καὶ δὴ καὶ τῇ συνδρομῇ τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς φιλοσοφίας, διερμηνεύσῃ καὶ καταστήσῃ προσιτὸν εἰς τὴν διάνοιαν αὐτοῦ τὸ μεταφυσικὸν περιεχόμενον τῆς θείας ἐξ ἀποκαλύψεως ἀληθείας. ῾Η δυσανάλογος ὅμως αὕτη προσπάθεια τοῦ λόγου, παρὰ τὰς ἐνδεχομένως ἀγαθὰς καὶ εἰλικρινεῖς διαθέσεις αὐτοῦ, κατέληγε συνήθως εἰς τὴν παρερμηνείαν καὶ διαστροφὴν τοῦ περιεχομένου τῆς πίστεως. Παραθεωροῦσα τὴν πίστιν, δι᾿ ἧς καὶ μόνης εἶναι δυνατὴ ἡ ἀναγωγὴ τῆς ὑπάρξεως εἰς τὴν σφαῖραν τοῦ θείου μυστηρίου καὶ ἡ μυστικὴ βίωσις τοῦ ἀποκεκαλυμμένου τῆς πίστεως θησαυροῦ, ἀπέκοπτε τὸν ἄνθρωπον ἐκ τῶν μυστικῶν ριζῶν τῆς ἐν Πνεύματι ἁγίῳ παραδεδομένης ἀληθείας. ῾Η αἵρεσις ἀπομονοῦσα δόγμα τι ἢ δόγματα τῆς πίστεως καὶ ἀποσπῶσα ταῦτα ἐκ τῆς μυστικῆς ἐν τῇ ἱερᾷ Παραδόσει συναφείας καὶ συνεχείας αὐτῶν, διέφθειρεν ἀδυσωπήτως τὴν – 2 – καθολικότητα τῆς ᾿Εκκλησίας. ῾Οσάκις δὲ αἱ παραχαράξεις τῆς πίστεως δὲν παρέμενον ἐπὶ τοῦ ψιλοῦ θεολογικοῦ ἐπιπέδου, ἀλλ᾿ ἐδημιούργουν κόμματα καὶ φατρίας ἐν τῇ ᾿Εκκλησίᾳ, τότε συγκατέλυον καὶ τὴν ἑνότητα τῆς ᾿Εκκλησίας, ὑπὲρ τῆς ὁποίας ὁ Κύριος τοσοῦτον ἐνεργῶς προσηυχήθη πρὸς τὸν οὐράνιον αὐτοῦ Πατέρα, ὀλίγας μόνον στιγμὰς πρὸ τοῦ σωτηρίου πάθους του (᾿Ιωάν. ιζʹ 11-12).